Co to jest spalony? Historia i obecne zastosowanie

„Był spalony czy nie?” – to pytanie z miejsca rozpala trybuny i fora kibiców. Jeśli wciąż nie wiesz, co to jest spalony, albo gubisz się między spalonym biernym a aktywnym, jesteś w dobrym miejscu. W jednym artykule zebrałem aktualny zapis IFAB 2025, technologiczne nowinki VAR-SAOT, historyczne ciekawostki i twarde dane z sezonu 2024/25, żeby w przejrzysty sposób wyjaśnić, jak działa ten – w teorii prosty, a w praktyce kontrowersyjny – przepis.

Co to jest spalony – definicja podstawowa

Oficjalna definicja IFAB 2024/25

Zgodnie z Law 11 piłkarz jest na pozycji spalonej, jeżeli w chwili podania:

1. dowolna część głowy, tułowia lub stóp znajduje się na połowie przeciwnika (linia środkowa nie wchodzi do gry) oraz
2. ta sama część ciała jest bliżej linii bramkowej rywali niż zarówno piłka, jak i przedostatni zawodnik broniących. Ręce i ramiona nie są brane pod uwagę – nie wolno nimi strzelić gola. theifab.com

Sama pozycja spalonego nie jest karana; przewinienie zachodzi dopiero, gdy zawodnik aktywnie włącza się do gry.

Definicja „barowa” – bez żargonu

Jeśli napastnik wychyli choćby kolano poza linię wyznaczaną przez przedostatniego obrońcę w momencie podania, sędzia ma prawo odgwizdać spalonego. Od 1990 r. zawodnik na równi z obrońcą nie jest na spalonym – zmiana wprowadzona, by promować ofensywę.

Jak sędziowie to sprawdzają

Sędzia asystent ustawia się w linii z obroną. Przy sytuacjach „na żyletki” opóźnia chorągiewkę, dając VAR-owi szansę na precyzyjną analizę – gwizdek rozbrzmiewa dopiero po zakończeniu akcji, gdy technologia to potwierdzi lub obali.

Co to jest spalony w praktyce meczowej

Analiza boiskowych sytuacji

Przykład: zawodnik Tottenhamu podaje między stoperów Arsenalu; van de Ven startuje za wcześnie i w chwili podania jest wyraźnie przed obrońcą. VAR rysuje linię – gol cofnięty.

Bierny kontra aktywny

Spalony bierny: zawodnik na ofsajdzie nie dotyka piłki ani nie utrudnia gry – sędzia puszcza akcję.
Spalony aktywny: dotknięcie piłki, zasłonięcie bramkarza czy przejęcie odbitki = gwizdek.

Rola ostatniego i przedostatniego obrońcy

Linię wyznacza przedostatni zawodnik drużyny broniącej (najczęściej ostatni defensor + bramkarz). Jeśli golkiper wyjdzie wysoko, dwaj obrońcy muszą „trzymać linię” – jeden spóźniony krok i pułapka nie działa.

Ewolucja przepisu spalonego

Rok	Zmiana	Efekt
1863	Spalony zawsze, gdy gracz przed piłką	Gra przypominała rugby
1925	Zasada dwóch obrońców	Gole w angielskiej pierwszej lidze wzrosły z 1 192 do 1 703 (+43 %) Wikipedia
1990	„Na równi = nie ma spalonego”	Kolejny ukłon w stronę ataku
2022	SAOT na MŚ w Katarze (12 kamer, 29 punktów, chip w piłce 500 Hz)
2025	Testy „daylight” – cały korpus przed obrońcą: Włochy, Szwecja (decyzja IFAB w II 2025)

VAR & SAOT – technologia półautomatyczna

System SAOT skraca przeciętną analizę spalonego z ~70 s do poniżej 10 s dzięki śledzeniu 29 punktów na ciele gracza 50 fps i czujnikowi w piłce. Inside FIFA

Premier League „Dragon” (30 kamer, 10 000 punktów/100 fps, brak chipa w piłce) ruszył pilotażowo w kwietniu 2025. ESPN.com

Taktyka a spalony

Pułapka ofsajdowa

Wysunięta linia obrony, zsynchronizowany krok do przodu w chwili podania – i napastnik wpada w pułapkę. Arsenal w sezonie 24/25 wymusił 82 ofsajdy rywali, najwięcej po Nottingham Forest. StatMuse

Wysoka linia kontra niski blok

• Wysoka linia (Arsenal, Aston Villa): ofensywny pressing, dużo złapanych ofsajdów, ale ryzyko piłek za plecy.
• Niski blok (Getafe): obrona głęboko, spalony rzadkością – za to więcej dośrodkowań w pole karne. Getafe było liderem La Ligi z 90 ofsajdami… po swojej stronie, niewymuszonymi. StatMuse

Statystyki 2024/25

• Premier League średnio ≈ 2 ofsajdy/mecz; rozpiętość od Fulham 1,13 /mecz do Nottingham Forest 2,4 /mecz. StatMuse+1
• Everton notował 2,13 ofsajdu na mecz, plasując się w górnej części tabeli. StatMuse
• Liverpool tylko 60 ofsajdów w całym sezonie – efekt wyważonej, ale nadal wysokiej linii. StatMuse

Najczęstsze pytania (FAQ)

Co to jest spalony – kluczowe wnioski

• Przepis równoważy atak i obronę – bez niego napastnicy staliby pod bramką.
• Historia to ciągłe ułatwienia dla ofensywy: od zasady trzech obrońców do SAOT.
• Technologia minimalizuje błędy, ale wzbudza dyskusje o „centymetrowych” ofsajdach.
• Statystyka: styl drużyny determinuje liczbę spalonych bardziej niż liga jako taka.
• Przyszłość: jeśli IFAB przyjmie „daylight rule”, zobaczymy więcej goli, ale i nowe wyzwania taktyczne.